Agatha, Agatha'nın Anahtarı, Pera Palas'ta Gece Yarısı : Gerçekler ve Kurgular

Hem "Pera Palas'ta Gece Yarısı" dizisinin, hem de Ahmet Ümit'in "Agatha'nın Anahtarı" adlı kitabının esinlendiği gerçek tarihi olaylar vardır. Ayrıca Pera Palas oteli de yine aynı olaylardan faydalanarak 411 numaralı odayı "Agatha Christie Odası" olarak düzenlemiştir. Fakat sunulan hikayeler büyük oranda, şehir efsanesi haline gelmiş olan bazı çarpıtılmış gerçeklere dayanıyor. Gerçek Olaylar: 1. Agatha Christie, 1926 yılında İngiltere'de 11 gün sırra kadem basmıştı. Arabası bir uçurum kenarında, içinde bavulu ve paltosuyla terk edilmiş olarak bulunmuştu ve 11 gün bütün ülke onu aramıştı; intihar etmiş olabileceği düşünülmüştü. Yazarı, sonunda bir ihbar üzerine İngiltere'de bir otelde başka bir isimle kayıt yaptırmış olarak bulmuşlardı. Ancak hafızasını kaybettiğini iddia ettiği için o 11 günde ne yaptığı hiçbir zaman resmi olarak öğrenilememiştir. Fakat sonradan, otele kocasının metresinin adıyla kayıt yaptırmış olduğu anlaşılmıştır. Yani muhtemelen Agatha kocasının ihaneti veya kendisinden diğer kadın için boşanmak istemesi yüzünden bir sinir krizi geçirmiş, 11 gün o otelde saklanıp, intihar ettiği veya öldürüldüğü izlenimini yaratıp İngiltere'yi seferber ederek kocasından ve metresinden kendince intikam almıştır; olay bundan ibarettir. 2. Pera Palas'taki 411 no'lu oda ise, yazarın hayatının sonraki dönemlerinde (1928-1934 yılları arasında) İstanbul'u ziyaret ederken sıklıkla kaldığı, en sevdiği odaydı. 3. 1979 yılında Hollywood'un ünlü film şirketi Warner Bros, yazarın kayıp 11 gününü anlatan "Agatha" isimli bir film çekti. Film, gerçekler tam olarak bilinmediği için kurgusal denebilecek bir aşk, aldatılma ve intikam hikayesiydi. Fakat bilinenler üzerinden spekülasyon yapılarak kurgulandığı için gerçekleri bir oranda yansıtıyor olabilir. Aynı yıl, Warner Bros daha fazla spekülasyon yaratarak filmin reklamını yapmak amacıyla bir medyumla anlaşarak, güya bir seans düzenlemiştir. Bu medyum da Agatha'nın ruhunun kendisine şu mesajı verdiğini iddia etmiştir: "Kayıp 11 günümün sırrı İstanbul'daki Pera Palace Hotel'de gizlidir." Bu iddia üzerine otelde yapılan araştırmalarda, yazarın sık sık konakladığı 411 numaralı odanın taban tahtalarının altında 8 cm uzunluğunda paslı bir anahtar bulunur. Bu anahtarın, otelin o dönemki sahibinin Yeniköy'deki yalısında bulunan gizli bir odayı ya da kasayı açtığı dedikodusu yayılmışsa da bunların hiçbir somut kanıtı ve kaynağı yoktur. 4. Bu medyum hikayesi ve 411 no'lu oda bir anda tüm dünyada manşet olunca, otel de fırsattan faydalanıp odayı yazarın fotoğrafları, yazdığı kitaplar, bu gizemli hikayenin gazete küpürleri, 1920'lere ait eski mobilyalar ve bir teşhir kabinindeki kopya anahtarla dekore edilmiş bir "müze-oda" haline getirdi. Tabii burada bir "anahtarın Agatha ile ve onun 11 gün kayboluşuyla bağlantılı olduğu" iması vardı; Warner Bros'un ticari şov için kullandığı medyum o iddiayı ortaya attığı ve odada da tahtaların altında eski bir anahtar bulunduğu için. Gerçekte ise anahtarın yazarla bir ilgisinin olma ihtimali çok düşüktür; o odada kalan herhangi biri düşürmüş ve tahtaların arasından girip kaybolmuş olabilir, hatta medyumla anlaşan otel oraya bir anahtar yerleştirmiş de olabilir. Bunun dışında, Agatha Christie'nin kayboluşunun Pera Palas'la hiç ilgisi yoktu zaten; o sırada İstanbul'da bile değildi. Polisiye yazarı Ahmet Ümit, bu olaylardan esinlenerek "Agatha'nın Anahtarı" isminde bir kurgusal cinayet öyküsü yazdı ve bu kısa öykü de 1999 yılında basılan aynı adlı öykü derlemesi kitabında yer aldı. Hikayede, Pera Palas'ta kalan Agatha Christie'nin gizemli bir adamla tanışıp aşık olması, adamın ona Büyükada'da işlenen kusursuz bir cinayetten söz etmesi, Agatha'nın bu cinayetin itiraf mektubunu bir kasaya koyarak kasanın anahtarını 411 no'lu odanın zeminine saklaması anlatılır. Ahmet Ümit bu kurguyla birlikte "Ya Agatha aslında o kayıp 11 günde gizlice İstanbul'a gelmişse?" şeklinde bir komplo teorisi üretmiş ve hikayesini bunun üzerine kurmuştu. Bu kitap nedeniyle insanlarda bir "Agatha kaybolduğu 11 günde İstanbul'daydı" algısı oluştu. 2014 yılında ise Amerikalı tarihçi Charles King, "Midnight at the Pera Palace" adlı kurgusal olmayan bir tarih/araştırma kitabı yazdı. Cumhuriyetin ilk yıllarında otelde kalan casusların, siyasi ve diğer ünlü figürlerin anlatıldığı bu kitapta "411 numaralı oda ve gizemli anahtar" efsanesinin gerçek tarihi ve medyatik arka planı, benim kısaca yukarıda aktardığım gibi anlatılıyordu. 2022'de yayınlanan "Pera Palas'ta Gece Yarısı" adlı dizi bu tarih kitabından esinlenilerek senaryolaştırıldı; fakat senarist Agatha ile ilgili üretilmiş olan mitleri, özellikle de gizemli anahtarı zaman yolculuğu konseptiyle harmanlayarak hikayeyi fantastik bir boyuta taşımıştı. Sonuç olarak Agatha Christie hayalgücü bu kadar yüksek bir insan olduğu için evliliğinde yaşadığı krizi ve intikam duygusunu da adeta bir senaryoya evirmiştir; ve bu konu zamanla iyice dallanıp budaklanıp efsanelere ve gizemli senaryolara esin kaynağı olmuştur.

Alıntılar